ÊZİDİLERDE ÖLÜM(QIRAS GUHASTİN)

Êzidi mitolojisine göre "qiras guhastin/kalıp-biçim değişimi" çok eski bir inanç geleneğidir.Êzidiler insan (hangi ulus,inanç ve gelenekten olursa olsun )ruhunun ölümsüzlüğüne inanırlar.Ruh bu dünyada çeşitli kalıplara girer ve bu şekilde yaşar.Eğer bu dünyadaki ruh günahsız ve temizse diğer dünyaya gider ve ahirette sonsuza dek yaşar.Bu inançtandır ki biz Êzidiler ölümü kabul etmiyoruz ve ölüme "qiras guhastin" (şekil,kalıp,elbise değiştirme) diyoruz.

Êzidi inancına göre ruhları veren ve alan melek Azrail'dir(Emin Cebrail-Tawis-i Melek).İnancımızda yaratıcıdan hariç bütün canlıların yaşamı sınırlıdır(ölümlü).Geçmişten bugüne kadar bütün din adamlarımız eğer bir Êzidi ruhunu teslim edecekse ona" ruhunu Azrail'e ver" derler ...

Kaynak: Kemal Tolan- Nasandina Kevneşopên Êzdiyatiyê 

Peri yayınları- s:208-209

Êzidilerde kutsal renkler

Êzidilerde kutsal renkler yeşil,kırmızı,sarı ve beyazdır.Bunlar bayrak ve Kürdistan coğrafyasından gelir.Nisan ayında kürdistan coğrafyası bu renklerle bürünür.Bu nedenle Êzidiler bu ayda gelin çıkarmazlar;bu nedenle biz"çünkü bu ay kendi üzerine gelin kabul etmez" deriz.

Bugünde Êzidi ruhanilerin kıyafetleri beyazdır. Ölen biri beyaz kefen hariç başka hiçbir dünyevi giysiyle gömülmez.Çünkü ölünün yaratıcının ve meleklerin huzurunda temiz olduğuna inanılır bu renkle...Bu nedenle Êzidiler "temizlik imandan gelir" derler....

CİH Û WARÊN KURDAN KÛDER E???

Proto-Kurd B.Z. di 10.000 salan de, li mezopotamya jorîn,li çiyayên zagros-torosan û li navbera çemê Dîcle û Ferat jiyîne. Li gor dîroknasê Kurd Şerefxan Bedlîsî,axa Kurdan li bakûr; ji Xinis û Bazîdê despêdike, li rojava Çemişgezek,Mereş,Meletî digire nava xwe û heta bi Antakya dirêj dibe. Li başûrê rojava Kîlîs,Riha,Mêrdîn û Cizîrê jî digire nava xwe û ji vir di ser Mûsulê re dirêjî başûr dibe. Silêmanî,Sînê(senendaj),Kîrmenşan û Lûristanê digire nava xwe û digihîje bakûr.

Axa Kurdan a îro ku bûye çar parçe, li Başûr ji bajarê Îlam heta li bakûr bajarê Erdexanê, li Rojhilat ji gola Ûrmîyeyê heta li rojava sînorê sêwazê cîh digire.Li Başûr bajarê Kerkûk, Mûsil,Hisiça û Kîlîsê,li rojhilat bajarên Hemedan,Sînê(senendaj),Seqîz,Mehabad,Xoy,Îdir(ığdır) û Qersê, li bakûr,bajarên Erzîrom, Erzîngan Qoçgîrê, li rojava jî bajarên Meletî(malatya), Gurgûm (Maraş), û Dîlok(Antep) digire nava xwe.

Êzidîlerin Tanınmış Şahsiyetleri

Êzidîlerin tarihinde tanuınmış çok şahsiyet var.Bunlardan Şerafeddîn,Mîr Caferî Dasnî, Mîr Amedîn,Mîr Hasleman,Pîrê Reş Heyran Êzidî Mîrzayı örnek olarak verebiliriz.Bunların hepsi farklı dönemlerde Kürdistanın çeşitli yerlerinde mirlik ve sofuluık yapmışlardır.Yukarıda saydığımız êzidî şahsiyetleri 11,15,16.yüzyıllarda yaşamışlar.Yine 1810-1880 yılları arasında yaşayan Babaşêx Nasîr var. 1880'lerin ortalarında Kürdistan'a gelen tarihçiler ve doğu bilimcilerin bir çoğu çok kabiliyetli ve alim olan Babaşêx Nasîrle görüşmüşlerdir.Ayrıca Êzidî tarihine bakıldığı zaman birçok kadın da önemli roller oynamıştır. Bunlardan biri Xas diye tanınan Xatûna Fexra Xanzada Pîrmam ve Meya Xatûn'u örnek olarak verebiliriz. Êzidîlik yaklaşık 2000 bin yıllık bir dindir.Êzidîlerin qewl,beyt ve duaları hed û sed olarak biliniyor.Bunlar êzidîliği koruyan kaynak ve kurallardır. yine bu hed û sed'ler şêx Adî tarafından güncellenmiştir. yanî êzidîler Şêx Adî gelmeden önce de vardılar..

Şerzad Omer Mahmûdî/Güney Kürdistan- Laleş Vadisi tarafından yazıldı.

Cuma-06.08.2010 01:57

PEYWA TAWIS(tawus kelimesi)

......(kısaltılmıştır)

Her millet veya din kendine bir sembol seçmiştir ki bu da  onun görüşünü yansıtır. êzidiler de kendilerine tawus kuşunu seçmişleridr.bana göre nedenleri:

DESTANA BİNEVŞA NARÎN Û CEMBELİYÊ HEKKARÎ

DESTANA BİNEVŞA NARÎN Û CEMBELİYÊ HEKKARÎ

Kurên esman çavşîn, zarokên serbilind Simbî, Cîlo û Kato, Çiyareşk û destebirayên wan ê din li gel Zagrosên bi nav û deng, di bin sîwaneke bêserî û binî de bûne nîşana azadî û serfiraziyê.Çelê Berçelan ku mîna bûkeke çardeh salî xwe bi bejn û bala şervanên azadiyê xemilandiye xwe berdide nava dil û hinavên Rûbarê Zê!Zê!..Cihê zayînê!Kahniya jiyanê!Di ber kêleka Zê her dilopeke çavên keç û xortên ciwan û delal nîşana jiyanê, jehra mirineke bêdem û wext, bênav û nîşan e!..Tenê yên hilm û nefesa wan têrê nakin dikevin ber pêlên wê yên dîn û har!..Avaşîn; mizgîniya bişkiftina bişkoşkên bihareke derengmayî!..Avaşîn; rondikên jiyaneke azad û bextewar e, her tim diherike bêwest û rawest ber bi derya azadiyê ve!..Gelyên kûr û dûr Xemo, Qewal û Tîyar şahidên dîrokeke gelek kevnar û birîndar in!..Li ser zimanê keç û xortan, pîremêr û pîrejinan deng vedidin, xeml û rewşa govend û dilanên kurdewarî ye:

Qewlê afirandina dunyayê(Dünyanın yaratılışına dair ilahiler)

Ya rebî dunya hebû tarî
Tê da tunebûn mişik û marî
Te zindî kir teze halî
Çû nema gul jê barî
Ya Rebî tu hostayê kerîmî
Te vekir rê û derba tarî
Tu hostayê her tiştî
bihûşt çêkir bi renge bî

kaynak: NASANDINA KEVNEŞOPÊN ÊZDİYATİYÊ
Kemal Tolan

NAVÊN HİNEK QEWLÊN KU HETA VÊGA MANE(günümüze ulaşan qewl-ilahiler)(isimleri)

Afirandina dunyayê
Afirandina kinyatê
Aşê Hubetê
Behra Birayîm(ibrahim) pêxember
çakê me bi serde
Çi sibeyeke tariye
Cimcimî siltan
Derwêş Adem
Distrême
Du Şax-Bedîla xedera
Erd û Ezman
Gay û Masî
Gêla Çar Ziman
Hemedê(Ehmed)
Hemedê Baba(xanî baba)

Hesedê Al-Tewrî
Hevsarî
hezar û yek nava
Hizêmok

îmanê bi çi nîşanê
mala bava
Melîk Şêxsîn
Miskin Tajdîn
.....

KAYNAK(ÇAVKANî): NASANDİNA KEVNEŞOPÊN ÊZDİYATİYÊ
KEMAL TOLAN-PERİ YAYINLARI

ÇARŞEMA SOR

ÇARŞEMA SOR

Êzîdi inancında büyük bir yere sahip olan, Çarşema Sor bayramını dünyanın dört bir yanında yaşayan êzîdi toplumuna mensup insanlar tarafından kutlanılır.

MAHMUD İLE YEZİDA'NIN HİKAYESİ

Mahmud ile Yezida iki düşman köyün gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. Müslümanlar ve Yezidiler. Aralarında yıllardır süren bir kan davası vardır. İki sevdalı ümitsizce çareler ararlar evlenmek için. Mahmud Yezida'nın saçlarına kırk günün her günü bir tane örük atmıştır. O gün kırkıncı örük de tamamlanmıştır.

Wêne

sinan ve sakine..

GÜLİSTAN_ SİNANO KRİVO

Viranşehir Yezidilerin yoğun olduğu bölgelerin başında gelir. Müslüman Kürtler, Yezidi kürtlerle kirve olurlar. Yezidiler kirvelerini müslüman kürtlerden seçerler, Müslümanlarda yezidilerden .Çünkü kirvelik beraberinde evlilik yasağını getirir. Kirveler birbirinden kız alıp vermezler. Böylece müslüman ve yezidi kürtler arasında doğan aşklar meşruiyet kazanamaz Töreler devreye girer ve kavuşmak imkansızlaşır.Viranşehi'de dört göl vardır.

Dewrêşê Evdi'nin efsanesi

Dewrêşê Evdi'nin efsanesi
Urfa Viranşehir den şengal dağına kadar uzanan alanda büyük bir Kürt aşireti olan Mılla(Milli) aşireti konumlanmaktadır. Aşiretin lideri Temir Ağa, aynı zamanda Kürtlerin lideri konumundadır. Ayrıca şark aşiretinden de bahsedilir. Yezidi olan bu aşiret de Mılla aşiretine dayanır. Kürtler tarafından Kerdız olarak da anılırlar, oldukça yiğit ve savaşçı bir aşirettir.

Mılla aşiretini Araplar kendi denetiminde tutmaya çalışırlarken, diğer taraftan da Tükler talan ve vergilendirmeye dayalı olarak egemenlik sağlamaya çalışırlar. Aslında Mılla aşiretinin somutunda Kürtlere yönelim vardır. Araplar bir gün gelip yedi yıllık vergi isterler. Bu durumu gören Mılla aşiret reisi Temir Ağa, şark aşiretinin lideri olan Evdi Ağaya mektup göndererek destek ister. Evdi: Temir ağanın destek mesajına alır ve Temir ağanın yanında oturan yiğit ve savaşçı Musekê Hemê ile birleşir ve savaş zırhlarını kuşanarak çatışmaya girer. 1700 kişilik arap ordusunu darmadağın ederek ayrılırlar. Daha önce Evdi'nin selamını bile almaya tenezzül etmeyen, ancak yarım saat sonra cevap veren Temir Ağa, bu sefer bizzat kendi hayatını kurtardığı ve teslimiyetçiliğini gördüğü için Evdi'yi misafir olarak evine kabul eder. Onu kadınların olduğu bölüme götürür. Kızkardeşi Rahmene kahve yapmasını söyler. Rahmen kahveyi altın tepside sunar.
Güzel bir kız olan Rahmenden Evdi etkilenir ve aşık olur. Bunu fark eden Temir Ağa, Rahmeni ona vereceğine dair söz verir. Evdi bundan sonra artık hep onun etrafında dolaşır. Bir hafta sonra çocukları aklına gelince Temir Ağadan onları görmek için izin ister.Evdi ‚çocuklarını görüp bir gün tekrar Temir Ağanın konağına döndüğünde, büyük bir düğün olduğunu görür ve Temir Ağanın çadırında Türk bayrağının asılı olduğunu farkeder. Köle Muhammed, Evdi nun önüne gider " sende vicdan yok. Sen nasıl Rahmenin düğününe gelirsin dediğinde" Rahmenin Bakır Ağaya verilmiş olduğunu anlar. Evdinin yüreğine Kaf dağı kadar bir ağırlık düşer. Temir Ağa onu kandırmıştır. Evdi 1700 kişiye karşı göğsünü siper etmiş, savaşmış, Temir Ağa ise karşılığında onu kendi kadın haremine koyduğu halde, kızkardeşini ona vermemiş ve onu kandırmıştır. Evdi bu olaydan sonra
Mılla aşiretinden ayrılır ve Temır ağa için ''O Mılla aşiretinin reisi, ben şark beyiyim diyerek " Bir daha ayağımı onların aşiretinin bulunduğu yere basmayacağım" andını içer ve aşiretini ayırır.Birbirini izleyen yıllarda Araplar şarklıların Mılla aşiretinden ayrıldığını öğrenince, Mılla aşiretine bir mektup göndererek savaşa hazırlanmalarını söylerler. Araplar bu sefer aşireti tamamen yok edip her açıdan ırzına geçmeyi hedeflemişlerdi. Bunun karşısında çok zor durumda kalan Temir Ağa, aşiretindeki 32 bin beye toplanmaları için haber yollar. Bunlar durumdan habersiz oldukları için, ziyafet verileceğini düşünerek sevinçle gelirler. Aşiretlerdeki bütün gençler, yaşalılar ve kahramanlar biraraya toplanır. Cemaatte üç biçimde oturulur. Birinci; bey ve efendilerden oluşan bölüm. ikinci; kahraman, yiğit ve eşkiyalar. üncü: ise; sakat, ihtiyarlar ve işe yaramayanlar biçimindedir.